De afgelopen maanden was de tentoonstelling “This will not End well” van Nan Goldin te zien in het Stedelijk Museum. Nan Goldin, een bekende fotograaf, staat erom bekend slideshows te maken met specifieke thema's binnen haar fotografie. Ze is een activistische kunstenaar - haar foto's dienen als een kritieke lens op het leven in New York in de jaren ‘70. Drugs, seks, aids en genderkwesties passeren allemaal de revue.
‘The Ballad of the Sexual Dependency’ was een van deze slideshows. Deze specifieke slideshow was sterk politiek geladen, waarbij de afhankelijkheid van vrouwen ten opzichte van mannen in de samenleving in de jaren ‘70 werd benadrukt. Ik zag veel overeenkomsten met werken uit het impressionisme die ongeveer honderd jaar eerder in Parijs werden gemaakt. Destijds bekritiseerden verschillende kunstenaars al de positie van vrouwen in de stad Parijs. De slideshow van Goldin bracht me terug naar deze werken.
Nan Goldin, Ballad of sexual dependency, 1985
Het impressionisme was een kunststroming die opkwam tijdens de industriële revolutie in Frankrijk. De schilderijen weerspiegelden de veranderingen in de stad Parijs, die bruiste van leven. Treinen die het station binnenreden, het nachtleven dat tot laat doorging dankzij de uitvinding van gaslicht - de werken belichaamden de moderniteit van de stad. Er ontstond ook een nieuwe manier van schilderen - kunstenaars probeerden vluchtige sensaties van de stad en buitenwijken vast te leggen, gebruikmakend van losse penseelvoering en experimentele verftechnieken.
Helaas waren er ook negatieve consequenties aan deze moderniteit in de stad. De keerzijde van de medaille was duidelijk: de moderniteit bracht een nieuwe positie voor vrouwen in het nieuwe Parijs met zich mee. Vrouwen mochten bijvoorbeeld niet zonder hun mannen naar nachtclubs en werden beperkt tot het leven thuis.
Pierre -Auguste Renoirs, Lunch van de roeiers (1880-1881)
Vrouwelijke impressionisten maakten destijds politieke statements met hun werk om de afhankelijkheid van vrouwen te illustreren. Een voorbeeld van een vrouwelijke kunstenares die deze beperkingen doorbrak, is Cassatt: een Amerikaanse die naar Parijs kwam. Zo schilderde ze scènes van vrouwen zonder begeleiding in het openbare leven. Dit zie je terug in haar werk “At the Opera” uit 1879, waarin ze aantoonde dat vrouwen wel degelijk zonder man op pad konden gaan.
Degas toonde ook interesse in de donkere zijde van de modernisatie in de stad. Zijn werk “L'Absinthe”, waar een ongelukkige vrouw naast een man zit, is duidelijk politiek geladen en toont de afhankelijkheid van de vrouw. Dit beeld is te vergelijken met de foto's van Nan Goldin in “The Ballad of Sexual Dependency” – je ziet overeenkomsten in sfeer, de blik van de vrouw en de afhankelijkheid van de man.
Een andere kunstenaar die later in zijn carrière sterk geïnteresseerd raakte in het Parijse nachtleven en de veranderingen in sociale relaties, was Manet. Zijn werk ‘Olympia’ werd destijds als provocerend beschouwd, waarin de vrouw niet geromantiseerd naakt werd afgebeeld, maar rauw. De vrouw op het schilderij werd geportretteerd als een onafhankelijke vrouw, die haar eigen lichaam en seksualiteit beheert.
Dit is in schril contrast met de manier waarop vrouwen in die tijd werden behandeld, vooral prostituees, die vaak werden gedwongen om te werken in bordelen en werden behandeld als eigendom van mannen.
Dit beeld is te vergelijken met de foto van Lynelle van Nan Goldin. Dit werkt kent overeenkomsten: zo is Lynelle een prostituee. Het beeld is niet geromantiseerd – maar een rauw doorkijkje in het leven van deze vrouw.
We zien dus in de slideshow van Nan Goldin, die honderd jaar na het impressionisme plaatsvond, opnieuw kritiek op de positie van de vrouw. Zowel Goldins foto's als de impressionistische schilderijen laten de voortdurende strijd voor gelijkheid en vrijheid zien. Net als de impressionistische kunstenaars vangt Goldin met haar foto's de harde realiteit, met speciale aandacht voor de positie van de vrouw in de samenleving. Door Goldins foto's te vergelijken met schilderijen uit het verleden, zien we een blijvend verlangen naar verzet en vrijheid. Kunst blijft een krachtig middel om deze complexe onderwerpen te begrijpen en te belichten.
